ÖZDEP 26 yıl önce kapatılmıştı

img

HABER MERKEZİ - Cumhuriyetin kuruluşuyla başlayıp Kenan Evren darbesiyle devam eden parti kapatmaları, 1990’larla birlikte Kürtleri hedef alan politika haline getirildi. HEP’in kapatılma ihtimaline karşı kurulan ÖZDEP, 26 yıl önce AYM kararıyla kapatıldı. 

Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşundan bugüne 58 siyasi parti, mahkeme kararlarıyla kapatıldı. Türkiye tarihinde kapatılan ilk siyasi parti, 3 Haziran 1925'te Bakanlar Kurulu kararıyla kapatılan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası oldu. 6 yıl aradan sonra Ahali Cumhuriyet Fırkası da benzer şekilde Bakanlar Kurulu kararıyla 21 Ocak 1931’de kapatıldı. Bundan 15 yıl sonra Çiftçi ve Köylü Partisi 24 Nisan 1946'de kapatılan partiler listesine geçti. Parti kapatmalar 12 Eylül 1946’da İslam Koruma Partisi’nin Askeri Mahkeme kararıyla kapatılmasıyla sürdürüldü. 
 
KENAN EVREN DARBESİ: 17 SİYASİ PARTİ KAPATILDI
 
1980 yılına gelindiğinde ise, 8 Mayıs’ta Türkiye Emekçi Partisi’nin kapatılmasının ardından 12 Eylül Kenan Evren askeri darbesiyle birlikte 17 siyasi parti Askeri Mahkeme tarafından alınan kararlarla kapatıldı. 1980’de Adalet Partisi’nin kapatılmasıyla başlayan süreç ise, 1981 yılında Türkiye Ulusal Kadınlar Partisi ve Vatan Partisi’nin kapatılmasıyla son buldu. 
 
Cumhuriyetin kuruluşuyla başlayıp Kenan Evren darbesiyle devam eden parti kapatmaları 1990’larla birlikte Kürtleri hedef almaya başladı.
 
Sosyaldemokrat Halkçı Parti’nin (SHP) 14-15 Ekim 1989 yılında Paris'te toplanan Kürt Konferansı'na katılan milletvekilleri hakkında verdiği ihraç kararını protesto eden 12 milletvekili ile çok sayıda il ve ilçe yöneticisinin başlattığı yeni demokratik oluşum, 7 Haziran 1990'da Fehmi Işıklar Başkanlığı'nda Halkın Emek Partisi'ne (HEP) dönüştü. HEP, geniş halk kitlelerinden kabul görmeye başlamasıyla birlikte hedef tahtasına konuldu. 
 
Partinin kurulmasının üzerinden çok geçmeden Diyarbakır İl Başkanı Vedat Aydın, kendilerini polis olarak tanıtan kişiler tarafından evinden alınarak öldürüldü. Aydın'ın cenazesine katılan binlerce kişiye güvenlik güçleri tarafından açılan ateş sonucu çok sayıda kişi yaşamını yitirdi, yüzlerce kişi de yaralandı. Halkın, Aydın'a sahip çıkması aynı zamanda Kürtlerde 'serhildan' döneminin başlangıcı oldu.
 
1991'deki seçimlere HEP'in katılımı engellenince, HEP bir kez daha SHP ile ittifak yaptı ve bu ittifak sonucunda HEP kontenjanından 22 milletvekili, seçilerek parlamentoya girdi. 1992 yılında serhildanlarla kutlanan Newroz gösterilerine devlet şiddet yöntemiyle karşılık vermesi üzerine, HEP milletvekilleri SHP'den koptu. 
 
HEP milletvekilleri, 2 Haziran 1992'de 2 Haziran 1992'de Özgürlük ve Eşitlik Partisi'ni (ÖZEP) kurarak bu partiye geçti, daha sonra 4 Haziran 1992 tarihinde ÖZEP tüzel kişilik olarak HEP'e katıldı. Yargıtay Başsavcılığı'nın HEP hakkında açtığı kapatma davası üzerine, 19 Ekim 1992'de Mevlüt İlik başkanlığında Özgürlük ve Demokrasi Partisi (ÖZDEP) kuruldu. Kurulduktan 3 ay sonra, programında Türkiye'yi bölmeyi amaçlayan görüşlere yer verdiği iddiasıyla 29 Ocak 1993'te hakkında kapatma davası açıldı. 
 
Bunun üzerine siyaset yapmalarının engellendiğini düşünen parti yönetimi mahkeme kararını beklemeden ÖZDEP'i feshetti. Bu karar, Anayasa Mahkemesi’ne (AYM) ulaşmadan, 23 Kasım 1993 tarihinde ÖZDEP hakkında kapatma kararı verildi.
 
SON 30 YILDA 5 KÜRT PARTİSİ KAPATILDI
 
Kürtlerin siyasi yolculuğuna başlamasıyla devreye konulan parti kapatma politikaları kapsamında son 30 yılda 5 siyasi parti açılan davalar sonucunda kapatıldı. HEP, "Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozma amacını taşımak ve bu yolda faaliyette bulunmak" iddiasıyla AYM tarafından 14 Temmuz 1993'de kapatıldı. HEP'in kapatılma ihtimaline karşı 19 Ekim 1992'de kurulan Özgürlük ve Demokrasi Partisi (ÖZDEP) için de hemen kapatılma davası açıldı. ÖZDEP'li yöneticiler davanın sonuçlanmasını beklemeden 30 Nisan 1993'te fesih kararı aldılarsa da bu karar AYM’ye ulaşmadan partinin kapatılmasına karar verildi. 
 
HEP'in kapatma davası sürerken 7 Mayıs 1993'de Demokratik Partisi (DEP) kuruldu. Genel Başkanlığı'na Yaşar Kaya getirildi. Ancak kısa süre sonra Yaşar Kaya ve 7 parti yöneticisi tutuklandı. SHP'den siyasete giren ancak partiden ihraç edilen Kürt milletvekilleri bir süre sonra DEP'e katıldı. Anayasa Mahkemesi, DEP hakkında 16 Haziran 1994'te kapatma kararı verdi.
 
11 Mayıs 1994'de bu kez Murat Bozlak ve bazı eski DEP'li milletvekilleri tarafından Halkın Demokrasi Partisi (HADEP) kuruldu. HADEP, ilk girdiği 1995 yılındaki milletvekili genel seçimlerinde 1 milyon 171 bin 623, 1999 yılındaki milletvekili genel seçimlerinde 1 milyon 482 bin 196 oy aldı. 1999 yılındaki yerel seçimlerinde 37 belediye başkanlığı kazandı. Partinin genel kongresinde açılan PKK bayrakları ve PKK Lideri Abdullah Öcalan posterleri, Türk bayrağının indirilmesi bahane edilerek partinin Genel Başkanı Bozlak ve bazı parti yöneticileri tutuklanırken, 13 Mart 2003 tarihinde "Partinin PKK'ye yardım ettiği ve yasadışı eylemlerin odağı haline geldiği" iddiasıyla AYM tarafından kapatıldı. HADEP'in kapatılma ihtimaline karşı 24 Ekim 1997'de kurulan Demokratik Halk Partisi (DEHAP) hakkında 2002'de AYM’de, "örgütlenmesini tamamlamadan seçimlere girdiği" iddiasıyla kapatma davası açılırken, parti 19 Kasım 2005'de kendini feshetti.
 
DEHAP'ın ardılı olarak siyaset sahnesine çıkan Demokratik Toplum Partisi (DTP) ise, 9 Kasım 2005 tarihinde kuruldu. Türkiye siyasetine eşbaşkanlık modelini kazandıran DTP, ilk seçim deneyimini 2007 Genel Seçimleri'nde yaşadı. DTP, yüzde 10'luk seçim barajı dayatmasına karşı "Bin Umut Adayları" ile bağımsız girdiği seçimlerde 22 milletvekilliği kazandı. Bir kez daha demokratik siyaseti zorlayan Kürtler, Meclis'te güçlü bir şekilde temsil edilmeye başlanırken Yargıtay harekete geçti. Yargıtay tarafından 16 Kasım 2007'de DTP hakkında "devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğü aleyhine eylemlerin odağı haline gelmesi" iddiasıyla kapatma davası açtı. DTP'nin kapatılma sürecinin başlamasıyla birlikte hükümet yetkilileri, DTP'ye "PKK ile arana mesafe koy" tartışmasını gündemde tutarken, İzmir'de DTP konvoyunun saldırıya uğramasının ardından 26 Kasım'da dönemin Başbakanı Tayyip Erdoğan "Bayrak açtırmayacağız" demesi ardından Başbakan Yardımcısı Cemil Çiçek ise, "DTP kendini kapattırmaya çalışıyor" açıklamaları üzerine bir kez daha gözler, DTP'ye çevrildi. 11 Aralık 2009'da kapatılan partinin aralarında Eş Genel Başkanlar Ahmet Türk ve Aysel Tuğluk'un da bulunduğu 37 kişiye 5'er yıl siyaset yasağı getirildi.
 
 
MA / Özgür Paksoy

Diğer başlıklar

18:25 Talepleri kabul edilen tutuklular açlık grevini sonlandırdı
18:02 Düzgün Baba'daki yazılamalar hakkında suç duyurusu
17:59 Çetin’in avukatları: Tutuklamanın somut dayanakları yok
17:50 HDP Kadın Meclisi: Rojbin’e yapılan işkenceyi aklamanıza izin vermeyeceğiz
17:46 33 düş yolcusu anısına fidan diktiler
17:44 Meclis başkanlığı seçimi ikinci tura sarktı
17:37 Yüksekova’da şiddetle mücadele tartışıldı
17:16 Meclis Başkanlığı seçimi başladı
17:01 DEDAŞ neden cemevine elektrik vermiyor?
16:57 Katledilmek istenilen Elbasan: Ölümüze değil, dirimize sahip çıkın
16:27 Ferhat Ateş’in cenazesi toprağa verildi
15:58 Köpekli işkence gören Çetin tutuklandı
15:48 Hava fişek fabrikasının sahibi ve oğlu gözaltına alındı
15:44 Gazeteci Demir'in duruşması ertelendi
15:25 HDP ‘çoklu baro’ teklifine şerh koydu: İktidarın yargıda kadrolaşma harekatı
14:48 Rojbin Çetin'e tutuklama talebi
14:47 Kılıçdaroğlu: Sizin yediğiniz insan eti
14:22 Türk-İş: Kıdeme dokunursanız genel grev uygulayacağız
14:19 Suruç Katliamı'nda yaşamını yitiren babasının mezarına defnedildi
14:03 ‘Değerler Eğitimi’ Anayasa’ya aykırı bulundu
13:46 Rosa Kadın Derneği: Erkek adalet değil gerçek adalet diyoruz
13:42 ‘Çoklu baro’ tasarısına düğmeli protesto
13:41 Batan tekneden kurtulan Akbaş yer tespiti için getirildi
13:37 Sur Belediyesi Eşbaşkanı Özdemir’e 8 yıl 9 ay hapis cezası
13:33 Köpekli işkenceye maruz bırakılan Çetin adliyeye sevk edildi
13:32 Haber-Sen: Sürgünler iptal edilmezse Ankara’ya yürürüz
13:27 Bakanlığı işgal eden kadınlar 'güvence' istedi
13:11 AP üyesi 69 vekilden Türkiye uyarısı
13:05 ‘Su kesintileri halkı savunmasız bıraktı’
13:03 İşletmelerin yüzde 69’u kiralarını ödeyemedi
12:32 HDK: İmralı'daki tecrit tüm alanlara sirayet etti
12:23 Sancar: Demokrasiyi inşa için buluşuyoruz
11:51 Kuyumcu dolandırıcılarından biri daha tutuklandı
11:20 Diyadin’de Kadın Emek Pazarı'nın yapımına başlandı
11:19 Barış akademisyenleri Fincancı ve Gürsoy beraat etti
10:54 Avukatlardan İmralı başvurusu
10:53 Suruç'ta katledilen Akhamur'un babası hayatını kaybetti
10:46 Diyarbakır’ın Hiko’su trafik kazası geçirdi
10:43 Urfa’da tüm eylem ve etkinlikler yasaklandı
10:12 Devlet Zeynep'i koruyamadı
10:07 Ömeryan kırsalında askeri operasyon
09:31 Sakarya’daki patlamayla ilgili 4 tutuklama
09:14 Teklif yasalaşmadan Ankara’da yeni baro için isim başvurusu yapıldı
09:10 Gözaltında ‘Ya sev ya terk et’ baskısı
09:08 Nefesleri ne yalnızlıklarını ne yoksulluklarını anlatmaya yetti
09:08 Birlikte cezaevinde girdiği bebeğine Omedya adını verdi
09:07 'Sözleşmeden çekilmek şiddetin güç kazanması anlamına gelir'
09:06 Zamanaşımına bir yıl kaldı: Vedat Aydın cesaret aşılıyordu
09:05 Tiyatronun tüm geliri köylere
09:03 Erdemol: Libya pastasını Türkiye’ye tek başına yedirmezler
09:02 Tandır Evi geçim kapısı oldu
09:01 Koçerler Hakkari yaylalarına ulaştı
09:00 07 TEMMUZ 2020 GÜNDEMİ
08:33 İdil'de 1 gözaltı
00:29 Sakarya’daki patlamaya ilişkin 4 kişiye tutuklama talebi
06/07/2020
23:33 ABD’de 2 uçak çarpıştı: 8 ölü
21:37 Sosyal medyada #ÇokluBaroyaHayır kampanyası
21:25 Kadın katliamlarına karşı mor zincir
20:33 Türkiye’de can kaybı 5 bin 241’e yükseldi
19:51 Batman’da gözaltına alınan 9 kişi serbest bırakıldı
18:57 Sanatçılardan Seyîtxanê Boyaxcî'nin mezarına ziyaret
18:53 Sakarya’daki patlamada ölü sayısı 7’e yükseldi
18:44 Eğitim Sen: Okullar siyasal değil, kamusal alanlardır
18:38 CHP Sözcüsü Öztrak: FETÖ'nün fikirleri iktidarda
18:06 Muğla’da bir kadın katledildi
18:00 HDP Van Kadın Meclisi’nden yürüyüşe katılım çağrısı
17:42 ‘Sosyal medyama dokunma’ bildirisi dağıtan 6 gence soruşturma
17:23 Türkiye’ye peş peşe hava saldırısı!
17:16 İzmir'de yangınların yüzde 42’si sigara izmariti kaynaklı
17:06 Demirtaş’ın tahliye talebi reddedildi
16:59 Düzgün Baba’daki yazılama Meclis’e taşındı
16:53 Kadınlardan Aydın'daki final yürüyüşüne çağrı
16:07 Elarslan soruşturmasının kapatılmasına tepki
15:57 Kayyım ihaleleri ile milyonlarca TL'lik israf
15:41 Gülistan Doku’yu arama çalışmaları durduruldu
15:38 Batman Belediyesi Eşbaşkanı ve Meclis üyeleri gözaltına alındı
15:11 Kadınlardan kitap okuma etkinliği
15:06 Kayyım Amedspor’a yapılan yardımı geri istedi
14:54 ‘10 bin işçinin çalıştığı bölgede korona tedbiri yok’
14:25 ESU’dan Türkiye’ye operasyon tepkisi: 30 Asuri köyü boşaltıldı
14:13 Rojbin 10 gündür gözaltında
14:07 Oluç: Türkiye’ye Burhan Kuzu hukuku dayatılıyor
13:54 Emekçilerden ek zam talebi
13:38 Savcılığın 'takipsizlik' verdiği Kadirova cinayetine dair Emniyet'ten açıklama
13:37 İHD, İskenderun Cezaevi'ndeki hak ihlallerini açıkladı
13:12 Batman’da günde sadece 250 test yapılıyor
13:03 Çocuk istismarına karşı ‘Mavi Kurdele’ kampanyası
12:56 Batan tekneyle ilgili 10 gün sonra yakalama kararı
12:40 Türkiye soykırım suçlamasıyla AK ve AİHM'e şikayet edildi
12:18 Van’da zincirleme eylem etkinlik yasağı yinelendi
11:59 Tuncel'in davasında beraat: Hakim niyet okuma yöntemiyle hareket edemez
11:54 Ağrılı 2 işçinin cenazesi 4 gündür Cezayir’de bekletiliyor
11:44 Karaman'ın faili tutuklanmadı: Her gün bizi öldürüyorsunuz
11:12 Merkez Bankası: Yıllık enflasyon ve eğilimi yükseldi
11:07 HDP’nin eyleminde 2'nci aşama: Demokrasi Buluşmaları
10:46 Borsa İstanbul'dan 6 küresel kuruma açığa satış yasağı
09:53 Suyun ayırdığı iki halk...
09:53 Elarslan’ın babası: 12 yaşındaki bir çocuk silah kullanabilir mi?
09:45 Patnos Cezaevi'nde aylardır kargolar teslim edilmiyor
09:44 Batan teknede ölü sayısı 11'e yükseldi