ÖZDEP 26 yıl önce kapatılmıştı

img

HABER MERKEZİ - Cumhuriyetin kuruluşuyla başlayıp Kenan Evren darbesiyle devam eden parti kapatmaları, 1990’larla birlikte Kürtleri hedef alan politika haline getirildi. HEP’in kapatılma ihtimaline karşı kurulan ÖZDEP, 26 yıl önce AYM kararıyla kapatıldı. 

Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşundan bugüne 58 siyasi parti, mahkeme kararlarıyla kapatıldı. Türkiye tarihinde kapatılan ilk siyasi parti, 3 Haziran 1925'te Bakanlar Kurulu kararıyla kapatılan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası oldu. 6 yıl aradan sonra Ahali Cumhuriyet Fırkası da benzer şekilde Bakanlar Kurulu kararıyla 21 Ocak 1931’de kapatıldı. Bundan 15 yıl sonra Çiftçi ve Köylü Partisi 24 Nisan 1946'de kapatılan partiler listesine geçti. Parti kapatmalar 12 Eylül 1946’da İslam Koruma Partisi’nin Askeri Mahkeme kararıyla kapatılmasıyla sürdürüldü. 
 
KENAN EVREN DARBESİ: 17 SİYASİ PARTİ KAPATILDI
 
1980 yılına gelindiğinde ise, 8 Mayıs’ta Türkiye Emekçi Partisi’nin kapatılmasının ardından 12 Eylül Kenan Evren askeri darbesiyle birlikte 17 siyasi parti Askeri Mahkeme tarafından alınan kararlarla kapatıldı. 1980’de Adalet Partisi’nin kapatılmasıyla başlayan süreç ise, 1981 yılında Türkiye Ulusal Kadınlar Partisi ve Vatan Partisi’nin kapatılmasıyla son buldu. 
 
Cumhuriyetin kuruluşuyla başlayıp Kenan Evren darbesiyle devam eden parti kapatmaları 1990’larla birlikte Kürtleri hedef almaya başladı.
 
Sosyaldemokrat Halkçı Parti’nin (SHP) 14-15 Ekim 1989 yılında Paris'te toplanan Kürt Konferansı'na katılan milletvekilleri hakkında verdiği ihraç kararını protesto eden 12 milletvekili ile çok sayıda il ve ilçe yöneticisinin başlattığı yeni demokratik oluşum, 7 Haziran 1990'da Fehmi Işıklar Başkanlığı'nda Halkın Emek Partisi'ne (HEP) dönüştü. HEP, geniş halk kitlelerinden kabul görmeye başlamasıyla birlikte hedef tahtasına konuldu. 
 
Partinin kurulmasının üzerinden çok geçmeden Diyarbakır İl Başkanı Vedat Aydın, kendilerini polis olarak tanıtan kişiler tarafından evinden alınarak öldürüldü. Aydın'ın cenazesine katılan binlerce kişiye güvenlik güçleri tarafından açılan ateş sonucu çok sayıda kişi yaşamını yitirdi, yüzlerce kişi de yaralandı. Halkın, Aydın'a sahip çıkması aynı zamanda Kürtlerde 'serhildan' döneminin başlangıcı oldu.
 
1991'deki seçimlere HEP'in katılımı engellenince, HEP bir kez daha SHP ile ittifak yaptı ve bu ittifak sonucunda HEP kontenjanından 22 milletvekili, seçilerek parlamentoya girdi. 1992 yılında serhildanlarla kutlanan Newroz gösterilerine devlet şiddet yöntemiyle karşılık vermesi üzerine, HEP milletvekilleri SHP'den koptu. 
 
HEP milletvekilleri, 2 Haziran 1992'de 2 Haziran 1992'de Özgürlük ve Eşitlik Partisi'ni (ÖZEP) kurarak bu partiye geçti, daha sonra 4 Haziran 1992 tarihinde ÖZEP tüzel kişilik olarak HEP'e katıldı. Yargıtay Başsavcılığı'nın HEP hakkında açtığı kapatma davası üzerine, 19 Ekim 1992'de Mevlüt İlik başkanlığında Özgürlük ve Demokrasi Partisi (ÖZDEP) kuruldu. Kurulduktan 3 ay sonra, programında Türkiye'yi bölmeyi amaçlayan görüşlere yer verdiği iddiasıyla 29 Ocak 1993'te hakkında kapatma davası açıldı. 
 
Bunun üzerine siyaset yapmalarının engellendiğini düşünen parti yönetimi mahkeme kararını beklemeden ÖZDEP'i feshetti. Bu karar, Anayasa Mahkemesi’ne (AYM) ulaşmadan, 23 Kasım 1993 tarihinde ÖZDEP hakkında kapatma kararı verildi.
 
SON 30 YILDA 5 KÜRT PARTİSİ KAPATILDI
 
Kürtlerin siyasi yolculuğuna başlamasıyla devreye konulan parti kapatma politikaları kapsamında son 30 yılda 5 siyasi parti açılan davalar sonucunda kapatıldı. HEP, "Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozma amacını taşımak ve bu yolda faaliyette bulunmak" iddiasıyla AYM tarafından 14 Temmuz 1993'de kapatıldı. HEP'in kapatılma ihtimaline karşı 19 Ekim 1992'de kurulan Özgürlük ve Demokrasi Partisi (ÖZDEP) için de hemen kapatılma davası açıldı. ÖZDEP'li yöneticiler davanın sonuçlanmasını beklemeden 30 Nisan 1993'te fesih kararı aldılarsa da bu karar AYM’ye ulaşmadan partinin kapatılmasına karar verildi. 
 
HEP'in kapatma davası sürerken 7 Mayıs 1993'de Demokratik Partisi (DEP) kuruldu. Genel Başkanlığı'na Yaşar Kaya getirildi. Ancak kısa süre sonra Yaşar Kaya ve 7 parti yöneticisi tutuklandı. SHP'den siyasete giren ancak partiden ihraç edilen Kürt milletvekilleri bir süre sonra DEP'e katıldı. Anayasa Mahkemesi, DEP hakkında 16 Haziran 1994'te kapatma kararı verdi.
 
11 Mayıs 1994'de bu kez Murat Bozlak ve bazı eski DEP'li milletvekilleri tarafından Halkın Demokrasi Partisi (HADEP) kuruldu. HADEP, ilk girdiği 1995 yılındaki milletvekili genel seçimlerinde 1 milyon 171 bin 623, 1999 yılındaki milletvekili genel seçimlerinde 1 milyon 482 bin 196 oy aldı. 1999 yılındaki yerel seçimlerinde 37 belediye başkanlığı kazandı. Partinin genel kongresinde açılan PKK bayrakları ve PKK Lideri Abdullah Öcalan posterleri, Türk bayrağının indirilmesi bahane edilerek partinin Genel Başkanı Bozlak ve bazı parti yöneticileri tutuklanırken, 13 Mart 2003 tarihinde "Partinin PKK'ye yardım ettiği ve yasadışı eylemlerin odağı haline geldiği" iddiasıyla AYM tarafından kapatıldı. HADEP'in kapatılma ihtimaline karşı 24 Ekim 1997'de kurulan Demokratik Halk Partisi (DEHAP) hakkında 2002'de AYM’de, "örgütlenmesini tamamlamadan seçimlere girdiği" iddiasıyla kapatma davası açılırken, parti 19 Kasım 2005'de kendini feshetti.
 
DEHAP'ın ardılı olarak siyaset sahnesine çıkan Demokratik Toplum Partisi (DTP) ise, 9 Kasım 2005 tarihinde kuruldu. Türkiye siyasetine eşbaşkanlık modelini kazandıran DTP, ilk seçim deneyimini 2007 Genel Seçimleri'nde yaşadı. DTP, yüzde 10'luk seçim barajı dayatmasına karşı "Bin Umut Adayları" ile bağımsız girdiği seçimlerde 22 milletvekilliği kazandı. Bir kez daha demokratik siyaseti zorlayan Kürtler, Meclis'te güçlü bir şekilde temsil edilmeye başlanırken Yargıtay harekete geçti. Yargıtay tarafından 16 Kasım 2007'de DTP hakkında "devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğü aleyhine eylemlerin odağı haline gelmesi" iddiasıyla kapatma davası açtı. DTP'nin kapatılma sürecinin başlamasıyla birlikte hükümet yetkilileri, DTP'ye "PKK ile arana mesafe koy" tartışmasını gündemde tutarken, İzmir'de DTP konvoyunun saldırıya uğramasının ardından 26 Kasım'da dönemin Başbakanı Tayyip Erdoğan "Bayrak açtırmayacağız" demesi ardından Başbakan Yardımcısı Cemil Çiçek ise, "DTP kendini kapattırmaya çalışıyor" açıklamaları üzerine bir kez daha gözler, DTP'ye çevrildi. 11 Aralık 2009'da kapatılan partinin aralarında Eş Genel Başkanlar Ahmet Türk ve Aysel Tuğluk'un da bulunduğu 37 kişiye 5'er yıl siyaset yasağı getirildi.
 
 
MA / Özgür Paksoy

Diğer başlıklar

19:35 'Kadınların yaşadığı şiddetin sorumlusu hükümettir'
19:22 Batman’dan kayyum tepkisi: İçişleri Bakanı suç işliyor
18:24 ‘Halklar Kendini Anlatıyor’ paneli: Sürgün ve savaş
17:43 Türkdoğan: Saldırılar karşısında mücadeleyi ayakta tutmalıyız
17:26 ‘Muhafazakar kültür kadın cinayetlerini süreklileştiriyor’
16:58 Neo-liberalizm çökerken seçenekler
16:56 ‘Hasta mahpusların tedavileri engelleniyor’
16:32 Tutak'ta asker baskını: Bir köylü yaşamını yitirdi, onlarca kişi gözaltına alındı
16:19 Yıldırım ve Öngel okuyucuyla buluştu
16:19 Avukatlar ‘soruşturma’ istedi, savcı ‘Biliyoruz’ dedi, bir gün sonra katliam oldu
16:02 ABD Suriye Özel Temsilcisi Barzani ile bir araya geldi
15:45 İkiköprü'den tepki: Baskılara boyun eğmeyeceğiz
15:38 Hasta tutukluya tahliye engeli: Heyet raporu kayboldu
15:21 Kayıp yakınları: Bir mezar taşımız olsun
14:40 ‘Türkiye’de kamusallık anlayışı tasfiye edilmiştir’
14:37 Hasta tutuklu Özel'in serbest bırakılması istendi
14:36 Ekonomistler: Toplumsal kriz sürecek, savaş krizi tetikliyor, barış yoksa bütçe hakkı da yok
14:28 Gazeteciler: Gerçeği yazmaya devam edeceğiz
13:54 Cumartesi Anneleri: Kayıplarımız sistemin aynasıdır
13:09 Bakırköy mitingine çağrı: Taleplerimizle alanda olalım
13:03 Kayyum atadıktan sonra Beşiri’ye giriş yasağı getirildi
12:38 Temelli: Türkiye’nin yoksulluk haritasında Kürt illerini görürsünüz
11:59 Eğitim- Bir- Sen Şube Başkanı Memiş’in ölümle tehdit ettiği kadın sosyal medyada yardım istedi
11:51 Kadın mücadelesi ile sağlık mücadelesi iç içe geçmiştir
11:26 Kayyum zırhlı araçlarla belediyeye geldi
10:15 Ferit Şenyaşar: Savcı karşı tarafın avukatlığını yapmış
10:10 Kürt partileri: Halkımız adına toplandık
09:33 'Kürt bölgesinden geçen boru hattı projesinden vazgeçilmedi'
09:26 İzmir’de İnsan Hakları Belgesel Film Günleri başlıyor
09:25 HDP'li 4 belediyeye kayyum atandı
09:13 Kayyum atamalarına ‘diktatör refleksi’ diyen Zırığ’a soruşturma
09:08 'İnsan hakları krizi yaşıyoruz'
09:07 Meclis araştırmadı: Kadın cinayetleri, Aleviler, DAİŞ ilişkileri, Hizbullah, 15 Temmuz, ekonomik kriz, Roboski Katliamı…
09:05 Kaşkollular kış ayında dışarıda kalıyor!
09:05 Antalya’da ırkçı saldırıya uğrayan Kürt öğrenciler okulu bıraktı
09:02 70 yıldır hızma kültürünü yaşatıyor
09:01 Selam verme cezası İnfaz Hakimliği'nden döndü
09:00 07 ARALIK 2019 GÜNDEMİ
06/12/2019
23:59 Irak’ta eylemcilere ateş açıldı: 8 ölü, 20 yaralı
23:59 Savaşlarda insanların aç bırakılması ‘savaş suçu’ kabul edildi
22:33 Kayseri’de yangın: İki çocuk yaşamını yitirdi
22:02 Kaz Dağları Dayanışması: Maden şirketinin ruhsatı iptal edilsin
21:42 ‘Kadınlar Yaşamın Her Yerinde’ fotoğraf sergisi açıldı
21:34 KESK’ten ‘İnsanca yaşamak istiyoruz’ mitingine çağrı
20:24 Ajansımızın haberi ses getirdi: Ali Kısa serbest bırakıldı
19:55 Nusaybin Davası: 3 tutukluya 5 müebbet ve 78 yıl hapis verildi
19:48 Hakkari Valiliği’nden Fahriye Gürbüz açıklaması
19:03 ‘Ulusal birlik yürüyüşü’ son buldu
18:48 Çatışma sonrası gözaltına alınan köylülerden haber alınamıyor
18:18 Cemile Ertürkoğlu’nu katleden erkeğe müebbet hapis cezası
17:30 Sakarya’daki ırkçı saldırının failine müebbet hapis
17:27 Uyuşturucu ticareti yapan rütbeli asker operasyonu genişletildi: 30 gözaltı
17:25 ‘Halklar Ani'de halaya durduğu gün Hrant Dink'in hayali gerçekleşecek’
17:15 GREIF işçileri işlerini geri istedi
17:11 Polis aracında 120 kg esrar yakalandı
17:07 Grup Yorum konserine yasaklama
17:06 İşkenceyle gözaltına alınan Şahin ailesi fertleri tahliye edildi
16:53 Alanya’da 29 kişi gözaltına alındı
16:49 İHD İzmir Şubesi: 10 ayda 384 hak ihlali yaşandı
16:48 Gergerlioğlu: Toplum artık patlama durumunda
16:27 Gözaltındaki HDP'li meclis üyeleri serbest bırakıldı
16:14 Yunanistan, Libya Büyükelçisi'ne 72 saat süre verdi
16:05 Çavuşoğlu’ndan NATO açıklaması: Taviz vermedik
15:57 Erdoğan’ı İngiliz polisine şikayet ettiler: Kürtlere karşı savaş suçu işliyor
15:39 57 gündür cenazesi verilmeyen Gazeteci Erdemci'nin durumu Meclis'e taşındı
15:26 Ceren'in katili Van Yüksek Güvenlikli Cezaevi'ne gönderildi
15:21 Gözaltındaki eşbaşkanlara avukat kısıtlılığı
15:20 Piroğlu: Tünellerin, yolların temelinde işçi kanı var
15:14 CHP binasına pankart asan Dev-Güç üyeleri serbest bırakıldı
15:08 Özalp Belediye Meclisi’nden gözaltı tepkisi
15:07 Türkiye Serêkaniyê ve Girê Spî'ye kaymakam atadı
14:52 ‘Devletler, sağlığa erişim sağlamakla yükümlüdür’
14:28 Enerji Sempozyumu 2'nci gününde: Ilısu Barajı güvenlik politikasıyla ilgilidir
14:22 Ailelerin İmralı başvurusu yine reddedildi
14:12 Özbudun: Bilimsel liyakat karikatüre dönüştü
13:42 Diyarbakır ve Ağrı'da 10 gözaltı
13:39 Batman’da kadın avukata dönük taciz protesto edildi
13:38 ‘10 binden fazla çalışan 3 aydır mağdur ediliyor’
13:22 Bakan Gül’den Arduç savunması: Cezaevi koşulları bugün belirlenmedi
13:09 MMO: Asansörlerin kontrolü piyasanın insafına terk edilemez
13:08 Demirtaş’ın ailesi trafik kazası geçirdi
13:01 Amanoslarda operasyon: 2'i ağır 4 asker yaralandı
12:51 Kasım’da en az 126, son 11 ayda 1606 işçi can verdi
12:50 Osmaniye'de talepler kabul edildi, açlık grevi sonlandırıldı
12:22 Kubilay: Tel Rıfat’tan Roboski’ye değişmeyen tek şey ise Kürt düşmanlığı
12:16 45 işçi atıldı, 265 işçi tehditle sendikadan istifa ettirildi
12:10 Kürt partilerden birlik deklarasyonu: Bu yürüyüşü birlikte omuzlayalım
11:55 Kurtalan'da okul müdüründen öğrencilere şiddet
11:53 Fransa’da hayatı durma noktasına getiren grev ikinci gününde
11:19 Ceren'in katil zanlısı Şırnak'a sevk edildi
10:47 AKP Gençlik Kolları Başkanı uyuşturucu ile yakalandı
10:22 ‘Kötü muamele geriledi’ diyen Soylu’ya yanıt: Başka bir ülkede yaşıyor
10:06 Vizyonda bu hafta
09:43 HDP’den bütçe şerhi: Savaş ve israf bütçesi
09:25 Ne duyabiliyorlar ne de konuşabiliyorlar
Engelliler Günü'nde anne ve babaları tutuklandı
09:11 'Zorla göç ettirilenlerin hakları göz ardı ediliyor'
09:10 GABB’da HDP’li 70 meclis üyesi yerine kayyum atandı
09:09 Kürkçüler Cezaevi’nde köpekli arama
09:08 Sosyolog Şedal: Ekonomik kriz kadına yönelik şiddeti artırıyor
09:07 Psikolog Mevlüt Ülgen: İntihar olayları ekonomik, siyasal ve toplumsal bir sorundur