Bingöl’de Ermenilerin izleri bir bir siliniyor

img

BİNGÖL – Bingöl’de Ermeni Soykırımı’ndan geriye kalan kültürel zenginlikler bir bir siliniyor. İbadet yerlerinin çoğu yıkılırken, ayakta durmayı başaran yapılar ise ahır olarak kullanılıyor.  

Bingöl’ün Kiğı, Sancak, Adaklı ve Solhan ilçelerindeki Ermeni yerleşim yerleri, ibadet merkezleri ve tüm kültürel zenginliklerin izleri dahi siliniyor. Birçok yapı ya yıkılmış ya da farklı bir yapıya dönüştürülmüş.
 
YAPILAR AHIR OLARAK KULLANILMIŞ 
 
Bazı yapıların ise kitabeleri yerinden sökülmüş, ahır olarak kullanılmış ya da kapısına kilit vurulmuş. Bölgede Ermenilerden kalan çeşmeler kullanılıyor sadece. Ermenilerin yerleşim yerlerinden biri olan Adaklı ilçe merkezinde bulunan ve yapım tarihi bilinmeyen kilise, kentteki yıkılmayan kiliselerden biri. Yapının yanına bir camii ve üzerine bir Kuran kursu inşa edilmiş. İlçe halkı tarafından sadece bir zamanlar Ermenilerin ibadet yeri olarak kullanıldığı bilinen yapının adı ise bilinmiyor. Kilisenin tek katlı olduğu düşünülüyor. 
 
Kilisenin hemen altında 3 gözü olan bir de çeşme bulunuyor. Su kaynağının nereden geldiği bilinmeyen çeşmenin yan tarafında bir kapı bulunduğu ve kapıdan girildiğinde içeride bir odanın olduğu görülüyor. Bölge halkı buranın soğuk hava deposu olarak kullanılmış olabileceğini düşünüyor. Kilise ile çeşme birbirine bitişik durumda. Çeşme suyu bu kilisenin altından geçiyor.
 
KİTABESİ SÖKÜLMÜŞ
 
Artık yerinde bulunmayan kilisenin kitabesinin yeri tahta ile kapatılmış. İlçe merkezinde 2 ayrı yerde daha kilisenin olduğu; ama zamanla korunmadığı için yıkıldığı, sadece buranın ayakta kaldığı biliniyor.
 
Bölge halkı kilisenin yıkılan yerlerinin defineciler tarafından tahrip edildiği, ancak cami yapıldıktan sonra bu yapıya bir daha dokunulmadığını aktardı. Defineciler, Ermenilerden kalan tarihi yapıları sık sık ziyaret etmiş olmalılar ki adres sorduğumuz bir yurttaşın bize “Define mi arıyorsunuz orada ?” sorusuyla karşılaşıyoruz. Gazeteci olduğumuzu inandıramasak da kilisede altın bulmamız durumunda 2 altını da kendisiyle paylaşmamızı istedikten sonra bize yolu tarif ediyor.  Yol boyu görünen çeşmeler ile bazı evlerin taşları ve mimarileri, Ermenilerin bu topraklarda uzun yıllar yaşadıklarını gösteriyor. 
 
CERMAĞ’DAN ÇANAKÇI’YA SİLİNEN ERMENİ İZLERİ
 
Daha sonra Adaklı’da, Ermenilerin Cermağ dedikleri, daha sonra Zermağ olarak değiştirilen, halk arasında Yel Değirmeni olarak bilinen köye gidiyoruz. Ermeni yerleşkesi olan Zermağ’da, bir Ermeni Kilisesi bulunuyor. Kilisenin etrafındaki yerleşim yeri ise terk edilmiş.  Zermağ’da 1980’de toprak kayması sonucu toprak altında kalan aynı aileden 10 kişinin yaşamını yitirmesi sonucu köyün boşaltıldığını öğreniyoruz.  
 
19’uncu yüzyılda 100 hanesi Ermenilerden, 15 hanesi de Kürtlerden oluşan Zermağ’daki Ermeni Kilisesi, Bingöl’de ayakta duran sayılı kiliselerden biri. Ancak kilise bir harabeyi andırıyor.  Ermenilerin sürgüne gönderilmesinden sonra bir süre definecilerin uğrak yeri olan kilise, temellerindeki kazılardan kaynaklı şimdi yıkılma tehlikesiyle karşı karşıya. 
 
Kilise uzun yıllar köyde yaşayan Müslümanlar tarafından ahır olarak kullanılıyor. Köyün boşaltılmasıyla birlikte kilise harabeye dönmüş bir vaziyette duruyor.    
 
YARASA YUVASI OLMUŞ BİR KİLİSE
 
Defineciler tarafından delik deşik edilen kilisede şimdilerde binlerce yarasa yuva yapmış. Kilisenin sütunları ayakta duruyor ancak sütunların ve duvar diplerinin kazılması kiliseyi yıkılma tehlikesiyle karşı karşıya bırakmış. Heyelandan sonra yakın bir köye taşınan köylüler, ısrarla kilisenin bir sahibinin olduğunu belirtiyor. Daha sonra kiliseye yakın bir noktada evi olanlar ve oralara ürün eken bazı köylülerin kilise üzerinde hak iddiasında bulunduğunu öğreniyoruz. 
 
Köyde Ermenilere ait 10’a yakın ev bulunuyor. Yıkık durumda olan evler dışında bir de kümbet bir ev var. 4 penceresi olan yapının içindeki mezar dikkatimizi çekiyor. Yusuf Harputi adında bir alime ait olan türbe, Ermeni mezarlığının üzerine yapılmış.
 
Yıkılmaya yüz tutmuş bir başka kilise de Kiğı ilçesinde. Ermeni tehcirinden sonra yine hayvanların barındığı, kitabesi olmayan, sadece adının Surp Kevork olduğu bilinen kilise, 3 yıldır onarılmayı bekliyor.
 
VALİLİK RESTORE EDİLECEK DEDİ, 3 YIL OLDU
 
Uzun yıllar kaderine terk edilen Surp Kevork Kilisesi için 2015 yılında Bingöl Valiliği’nden önceki yıllarda yapılan açıklamada, kentin en eski yerleşim yerlerinden biri olan Çanakçı köyündeki Surp Kevork Ermeni Kilisesi’nin, Erzurum Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun aldığı karar doğrultusunda, kısa bir süre içerisinde restore edileceği bilgisi paylaşıldı. Valilik, Erzurum Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun 31 Mayıs 2008 tarih ve 973 sayılı kararı ile Çanakçı Köyü Kilisesi adıyla tescil edildiğini, mülkiyetinin Maliye Hazinesi’ne kayıtlı söz konusu kiliseyle ilgili olarak, 2013 yılında köy muhtarının kilisenin koruma altına alınmasına dair dilekçenin değerlendirildiğini ve 2016 yılında restorasyonun başlayacağını belirtti. Ancak aradan geçen 3 yıla rağmen kilisede bir çalışma yapılmazken, her geçen gün biraz daha tahrip edilen kilise yok olmak üzere.
 
KURUL: BİZ DEĞİL, VALİLİK İLGİLENİYOR
 
Konuya ilişkin ulaştığımız Erzurum Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu ise Bingöl’deki tarihi yapılarla ilgili sadece tescil etme ve proje sunma yetkililerin olduğunu, tarihi yapıları restore etmek için bütçelerinin olmadığını, bu yetkinin Bingöl Valiliği’nde olduğu bilgisini aktardı.
 
MA / Arjin Dilek Öncel-Aydın Atay

Diğer başlıklar

04:10 12 yaşındaki çocuk 5 saat sonra enkazdan kurtarıldı
03:58 Elazığ’da yaralılar için acil kan ihtiyacı
03:40 5 kişinin öldüğü Doğanyol'da enkaz arama çalışmaları sona erdi
03:25 AB’den deprem nedeniyle dayanışma mesajları
02:47 Artçıların devam ettiği Elazığ için seferber olundu
01:52 Soylu: Elazığ’da 18 kişi hayatını kaybetti
01:31 Malatya'da işyeri çatısı çöken yurttaş:Deprem 50 saniye sürdü
01:09 Elazığ Maden’de 2 kişi enkazdan sağ kurtarıldı
00:43 Öğretmen evinde ölü bulundu
00:40 Erdoğan’dan deprem açıklaması
00:30 Mersin ve Adana Büyükşehir belediyeleri de Elazığ için harekete geçti
00:27 Lawje’den müzik dinletisi
00:08 Elazığ Valisi: 2’si ağır 225 yaralımız var
24/01/2020
23:53 AFAD’dan yeni açıklama: 14 kişi hayatını kaybetti
23:48 Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Yavaş: Ekiplerimiz harekete hazır
23:44 Elazığ-Sivrice köy muhtarlarından deprem açıklamaları
23:36 Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü Kalın: Tüm kurumlar seferber edildi
23:33 İmamoğlu: İBB olarak her türlü yardım için hazırız
23:15 Kandilli Rasathanesi'nden açıklama
23:07 Elazığ’da deprem sonrası yangınlar yaşanıyor
22:54 Elazığ’da deprem: İnsanlar enkaz altında kaldı
22:44 CHP ve HDP deprem bölgesine gidecek
22:10 AFAD: Ekiplerimiz saha çalışmalarını yürütüyor
21:58 Soylu: 4 vatandaşımız hayatını kaybetti
21:04 Elazığ’da 6.8 büyüklüğünde deprem
20:38 İzmir’de işten atılan 4 kadının direnişi 94. gününde
20:21 Manisa'da işçi servisi kazası:10 yaralı
19:09 HDP 3. Büyük Konferansı’nın ilk günü sona erdi
19:03 Birgün çalışanlarının da sarı basın kartları iptal edildi
18:48 ‘ÇED gerekli değil’ diyen Vali'ye: Akla, bilime, hukuka aykırı
18:19 Öğrenciler:Üniversite ve KYK yönetimi şirket gibi çalışmasın
17:57 Erdoğan ve Merkel arasında 'Hafter' tartışması
17:40 YHT kaza davası mahkeme başkanı: Kimse bu davayı almak istemez
17:31 Nusaybin Davası'nda 37'nci ceza: Bizi yargılayacak tek merci halktır
17:25 Sur davaları ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasıyla başladı
17:21 Ceren Damar davasında sanık avukatına tepki
17:01 İstanbul’da iş cinayeti
16:57 AKP’den bir istifa daha
16:49 Erdoğan-Merkel görüşmesi sona erdi
16:48 Adalet Nöbeti Antalya'ya taşındı
16:40 Ceren Damar davasında sanık avukatından mahkeme heyetine tehdit
16:08 Polat: Kart iptalleriyle gazeteciler kıskaca alınıyor
15:42 İzmir’de gözaltına alınan HDP’liler serbest bırakıldı
15:37 YSK'nin başkanlığına Muharrem Akkaya getirildi
15:33 Ailelerin İmralı başvurusu reddedildi
15:11 Van Bölge Hastanesi'nde korkuluk çöktü: 9 yaralı
15:07 4 gün önce tahliye olan genç gözaltına alındı
15:06 Hukuk örgütlerinden Pakistanlı meslektaşlarına dayanışma
14:18 İzmir’de gözaltına alınan 20 kişi mahkemeye sevk edildi
14:16 'Elazığ Cezaevinde ihlaller sistematik bir biçimde sürüyor'
13:56 Yüklenici firma: Sinyalizasyon olmadan çalıştıramazsınız
Mahkeme başkanı: Gayet çalışıyor arkadaşım
13:43 'AKP- MHP iktidarına boyun eğmeyeceğiz'
12:46 Uğur Mumcu anıldı
12:42 Erdoğan: Libya’daki kaos tüm Akdeniz havzasını etkileyecektir
12:26 Mahkeme başkanından müştekiye: Korkunun ecele faydası yok
12:23 İhbar iddiasıyla ev basan polis: HDP önündeki ailelere katılın
12:15 Temelli: Demokratik Cumhuriyet'i hep birlikte inşa etmeliyiz
12:03 Demirtaş ve Zeydan’dan HDP'ye 4 öneri: Zulüm tarihini ters yüz etmenin zamanı gelmiştir
11:58 Van TUHAY-DER’e polis baskını: Çok sayıda gözaltı
11:57 Van’a kar yağdı: Kayyım ve AKP yönetimindeki belediyeler sınıfta kaldı
11:49 Gazeteci Osman Akın’a ceza
11:44 ABD, Irak'taki üslerine patriot konuşlandırıyor
11:43 'Pergal' Diyarbakır'da izleyiciyle buluştu
11:37 Buldan: Yeni yaşam olacağız
10:55 HDP’nin kongre öncesi son konferansı başladı
10:53 Tekirdağ F Tipi’nde tutuklulara kitap verilmiyor
10:21 Ceren Damar duruşması öncesi kadınlardan açıklama: Artık yeter diyoruz!
10:13 8 yaşındaki çocuğun ölümü ile ilgili savcılık ek ifade alacak
10:07 Doğalgaz faturasına öfke dinmiyor
09:36 Evrensel çalışanlarının sarı basın kartları iptal edildi
09:21 Afyon Cezaevi yönetimi falaka işkenecesini 'yeniyiz' gerekçesiyle savundu
09:20 1 Eylül eylemine katılanlara verilen ceza 'hukuka aykırı' bulundu
09:19 Mültezimlerden varlık yönetim firmalarına: Bunlar yasal tefeci
09:17 Aileyi tehdit eden polisler işini yapmış!
09:16 Türkiye BM’ye ‘kuvvetler ayrılığı’ ve ‘demokrasi’ iddiasıyla gidiyor
09:03 7 yeni film vizyonda
09:02 Köylüler 'yasak' nedeniyle hayvancılık yapamaz hale geldi
09:02 Kobanê’de yazılan tarihin direniş mayası
09:01 Şehriban Çatı'nın ailesi: Katil en ağır şekilde cezalandırılsın
09:01 'Kürt kadınları ulusal birlik için öncü rolünü üstlenecek'
09:00 Turistik Çarşı’da kepenkler iniyor!
09:00 İstismara 'evlilik yoluyla af' tasarısı kadınların hedefinde
09:00 19 yıl geçti ancak halen kayıplar: Dosya bir kez daha AİHM’de
09:00 Daş: Birlik olmadan kurtuluş olmaz
09:00 Beraatla ihraç edildi, karşı dava sürerken göreve iade edildi
09:00 24 OCAK 2020 GÜNDEMİ
23/01/2020
23:32 Merkel İstanbul'a geldi
22:05 HDP’li Özsoy zırhlı araç ölümlerini Soylu’ya sordu
21:35 66 barodan ortak ‘İyidil’ açıklaması
21:13 İzmirli kadınlar Gülistan Doku için bir araya geldi
19:13 HDP, AB Türkiye Raportörü Amor ile görüştü
19:08 HDP PM Üyesi Bağcık ve 12 kişi tutuklandı
18:25 Merve Kotan davası görüldü
18:02 Katledilen öğretmen Kübra Aşkın'ın davası ertelendi
17:45 HRW: Suriye’de Türkiye destekli gruplar çok sayıda hak ihlalinde bulundu
17:34 Gergerlioğlu: OHAL Komisyonu insanları aldatma komisyonudur
17:05 Öldürülen kaymakamın yakın koruması ‘Emniyet amiri öldürttü’ demiş!
16:53 Küçük Hüseyin'in katil zanlısı ifade vermedi
16:40 'Savaşa hayır' dediği için tutuklanan Esin Kavruk’a tahliye
16:34 5 ilde kar ve sağanak yağış bekleniyor